زبانها و گويشهاي رايج در گيلان و محدوده ي گويش تالشي (قسمت دوم)

گويش هاي تالشي در امتداد کرانه هاي درياي خزر در منتهي اليه جنوب شرقي جمهوري آذربايجان رواج دارند : «ماسالي » ، «لريک » ، «لنکران» و «آستارا» همچنان که در ايران نيز اين گويش ها در شرق استان آذربايجان و غرب ايران رايج هستند: وزنه (ويزنه ) ، طولارود ، اسالم ، پره سر ، شاندرمن ، ماسال ، ماسوله ، زيده و غيره (رضايي باغ بيدي، 1383 ، ص489) .

تالشي جزو زبان هاي شمال غربي ايران و هم ريشه با زبان هاي حاشيه ي خزر همچون گيلکي ، مازندراني و غيره است ولي با آنها تفاوت آشکار دارد. زبان تالشي در اثر مجاورت با زبان ترکي و گيلکي از آنها ، به ويژه ترکي ، به شدت تاثير پذيرفته ضمن اينکه نتوانسته بر روي زبان ترکي اثر بگذارد ، بر زبان گيلکي تاثير گذار بوده است . در ميان تالشي شمالي مشخصاً چهار گويش «آستارايي» ،«لنکراني »، «ماسالي » ، «لريکي » مشاهده مي شود . در تالش جنوبي مناطق اطراف «آستارا » تا «ماسال» يک گويش تالشي آميخته با ترکي رواج دارد و در مناطق «ماسال » تا روستاهاي اطراف «صومعه سرا »، «فومن » ، «ماسوله » و «شفت» زبان تالشي اصيل تري صحبت مي کنند که کمترين تاثير را پذيرفته و اختلاف اندک آن به تنوع آوايي محدود مي شود ، اما تالشي هاي ساکن در کوه هاي «ديلمان» و «لاهيجان» تفاوت لهجه اي فراواني با ساير تالشي ها دارند.

تنها زبان موجود در ميان تالشي ها که هم ريشه با زبان هاي شمال غربي نيست و به محدوده ي زبان تالشي رخنه کرده و به شدت به يکدستي آن آسيب رسانده زبان ترکي است . اين مسأله در تالش شمالي و آستاراي جنوبي به شدت مشاهده مي شود

بايد توجه داشت که محدوده ي قومي و زباني تالش به مراتب از محدوده ي جغرافيايي – سياسي آن وسيع تر است . گويش تالشي به سه شاخه ي کلي تالشي شمالي ، تالشي مياني (مرکزي ) و تالشي – جنوبي تقسيم مي شود:

الف – بخش جنوبي گويش تالشي : اين بخش از گويش تالشي شامل شهرها و روستاهاي رضوانشهر ، ماسال و شاندرمن و غيره مي باشد که تحت تاثير گويش و در مناطق کوهستاني تحت تاثير گويش تاتي قرار گرفته است .

ب- بخش مرکزي گويش تالشي : اين بخش از گويش تالشي شامل شهرها و روستاهاي واقع شده بين شهرستان رضوانشهر تا مرکز شهرستان تالش (هشتپر ) مي شود که تاثير پذيري کمتري از زبان ترکي آذري و گويش تاتي و گيلکي دارد . گويش شهر اسالم که مورد تحقيق اين پايان نامه است در بخش مرکزي قرار دارد .

ج: بخش شمالي گويش تالشي : گويش تالشي در بخش شمالي ، در خارج از کشور در جمهوري آذربايجان شامل جلگه ي «لنکران» ،«لريک» ، «ساليان » ، «ياردملي » ، «ماسالي »، «جليل آباد » ، «زووند» و «آستاراي آذربايجان » مي شود و در داخل ايران شامل شهرها و روستاهاي «نمين»، «عنبران» ، «آستار » ، «لوندويل » ، «چوبر » ، «حويق »، «گرگانرود»، «ليسار»و بخش مرکزي شهرستان «تالش » (هشتپر )مي شود که به شدت تحت تاثير زبان ترکي (آذري)قرار گرفته است .